29/8/14

Puzzle

It's raining
All the colours are running...

So all the colours run,
A wonderful sunset

Οι ωκεανοί, κολυμπήθρα


Στο τραπέζι πάνω, συντρίμμια ο παγκόσμιος χάρτης. Άρχισε με σύστημα, βρήκε τα εξωτερικά κομμάτια του πάζλ και ξεκίνησε να τα ενώνει. Όρθιος μπροστά μου, αδιαφορούσε για την παρουσία μου, συγκεντρωμένος στο έργο του. Άσπρο για τον πάγο, μπλε για τη θάλασσα. Κόκκινη η μπορντούρα του κόσμου. Κάποια στιγμή κόλλησε. Δεν έβρισκε άλλα κομμάτια με κόκκινη ευθεία πλευρά. Παρατηρούσα καθώς τα χεράκια του έψαχναν στο σωρό.

«Νομίζεις ότι θα τα καταφέρουμε;» ρώτησα.

«Εσύ τι λες;» απάντησε. Και πρόσθεσε: «Δεν με βοηθάς καθόλου».

«Μα και συ δεν μου δίνεις καθόλου σημασία, παρά μόνο τώρα που με χρειάστηκες», είπα· τάχα με παράπονο.

Πώς να βοηθήσω εξάλλου; Όσο περνούν τα χρόνια μου, ο κόσμος μικραίνει και οι λεπτομέρειές του δυσκολεύουν. Πελαγώνω, κομμάτια, ανήμπορος να βρω τη θέση του καθενός, να τον φέρω στο ένα του. Παραιτούμαι. Ο κόσμος του μεγάλος, ξεκάθαρος κι απλός· κατάκτηση.

Είναι τυχερός. Δεν γεννήθηκε Ελλάδα, δεν είναι ισχυρό το αποτύπωμά του, ελεύθερη η πυξίδα του. Πατρίδα του οι ήπειροι, κολυμπήθρα οι ωκεανοί. Χθες τον παρατηρούσα καθώς ανάσαινε με την προσοχή εστιασμένη στα κομμάτια του κόσμου. Συνειδητοποίησα ότι δεν έχει ανάγκη χεριού να γραπωθεί. Μπορεί – και θέλει - να περπατήσει μόνος. Η καθοδήγηση από απόσταση ελεύθερης αναπνοής, χωρίς πίεση – από βιολογικούς και πνευματικούς γονείς.

28/8/14

I’ll give you eyes of blue

(A clockwork orange)

Το παιχνίδι – μαγική εικόνα «βρες τη σβάστικα και σβήσε την» είναι ιδιαίτερα δημοφιλές. Εδώ κι επτά χρόνια το Zara είχε αποσύρει κάτι όμορφες κεντητές τσάντες - στυλ χίπι έθνικ - όταν πελάτες υπέδειξαν στη διαχείριση του καταστήματος ότι το όμορφο κεντητό σχέδιο συμπεριλάμβανε σβάστικες. Πρόσφατα είχαμε τη ψηφιακή απαλοιφή μιας μικρής, κομψής σβάστικας από το άσπρο, τρυφερό μπρατσάκι του αριστούχου εφήβου, πρώην παιδιού θαύματος, ερασιτέχνη αστροφυσικού στα τρία του, το οποίο στα πέντε έγραψε το πρώτο του κοντσέρτο (το περίφημο «Κοντσέρτο για πολυβόλα»).

Εκτός από μπουγελώματα με κρύο νερό για καλό σκοπό καλοκαιριάτικα, καλό είναι να παίξουμε αυτό το άλλο το παιχνιδάκι, το «πουν’ το, πουν’ το, το σταυρουδάκι, ψάξε, ψάξε μπας και το βρεις». Για καλό σκοπό κι αυτό. Εγώ για παράδειγμα: το πρωί σαν ανεβαίνω τις κυλιόμενες στο μετρό, φουριόζος, δίχως να καταλαβαίνω Χριστό, αν κάποιος στηθεί ακίνητος στ’ αριστερά μπλοκάροντας την άνοδό μου, θυμώνω. Και καθώς ξεστομίζω κοφτά και δυνατά το «στα δεξιά παρακαλώ», πηγή μέσα μου τα κοσμητικά επίθετα. Δυσκολότερο να βρω κατάλληλο επίθετο αν είναι άντρας. Αν είναι γυναίκα, ή κάποιος μελαμψός ανυποψίαστος, ευκολότερο· αναβρύζουν πληθώρα.

Εκείνη την ώρα, σαν κοιτάξεις στις κόρες των ματιών μου, στο βυθό τους, θα δεις μικρά αγκυλωτά σταυρουδάκια - μικρότερα απ’ αυτό στο λευκό μπράτσο του αριστούχου Καλαματιανού - να στροβιλίζονται. Όπως ανεπαίσθητοι στρόβιλοι αέρα από πέταγμα πεταλούδας, φυλλαράκι φυλλαράκι, πέρα στον Αμαζόνιο.

Το είχε τραγουδήσει υπέροχα ο Bowie. Είχε πει:

Οράματα σβάστικας μέσα στο κεφάλι μου,
σχέδια για τον καθένα.
Είναι στο άσπρο των ματιών μου.

27/8/14

peace

Kennewick


Αυτό είναι το πρόσωπο ενός αρχαίου Αμερικανού, όπως τα χαρακτηριστικά του ξανακτίστηκαν με βάση σκελετό που βρέθηκε στο Kennewick της πολιτείας Washington πριν δεκαοκτώ χρόνια. Ο σκελετός είναι από τους αρχαιότερους που ήρθε στο φως στις αμερικανικές ηπείρους. Το αξιοσημείωτο είναι ότι, κρίνοντας από το σχήμα του κρανίου και των οστών, ο άνδρας του Kennewick δεν είχε συγγένεια με τους προγόνους των σημερινών Ιθαγενών Αμερικανών, οι οποίοι διέσχισαν τη ξηρά που ένωνε την τελευταία παγετώδη περίοδο τη Σιβηρία με την Αλάσκα. Αντίθετα, ο σκελετός φαίνεται να έχει συγγένεια με τους ανθρώπους της κουλτούρας Τζομόν, των πρώτων κατοίκων των ιαπωνικών νήσων, και να σχετίζεται με προγόνους των σημερινών Αϊνού στο Χοκάιντο της βόρειας Ιαπωνίας και σημερινών Πολυνήσιων.

Για τους Τζομόν έχω γράψει παλαιότερα, καθώς τα αγγεία τους στο Εθνικό Μουσείο της Ιαπωνίας ήταν κύριος σταθμός του ταξιδιού μου εκεί.

Ενδιαφέρουσα και η ιστορία του σκελετού μετά την ανακάλυψή του, καθώς έντονη η διαμάχη μεταξύ των Ιθαγενών Αμερικανών (που απαιτούσαν να εφαρμοστεί η NAGPRA, ο νόμος στις ΗΠΑ που επιβάλλει σε ιδρύματα τα οποία διαχειρίζονται ομοσπονδιακά κονδύλια, να επιστρέψουν αντικείμενα ή ανθρώπινα λείψανα στις αντίστοιχες φυλές Ιθαγενών Αμερικανών) και της αμερικανικής κυβέρνησης από τη μία, και των ερευνητών που ήθελαν να μελετήσουν τον σκελετό από την άλλη. Η ανακάλυψή του τάραξε επίσης τα νερά της επικρατούσας άποψης που ήθελε τους πρώτους κατοίκους της Βόρειας και της Νότιας Αμερικής να προέρχονται από ομάδες κυνηγών και τροφοσυλλεκτών που διέσχισαν εσωτερικές διαδρομές στο πέρασμά τους, ακολουθώντας κοπάδια ζώων μέσα από διόδους ελευθέρους από τον πάγο. Ο άντρας του Kennewick, ή μάλλον οι πρόγονοί του μερικές χιλιετίες πριν, πρέπει ν’ ακολούθησαν πιο νότιες, θαλάσσιες διαδρομές - γιαλό γιαλό - για να καταλήξουν στη Βόρεια Αμερική.

Αναμένονται μ’ ενδιαφέρον τα αποτελέσματα της ανάλυσης DNA που θα εξαχθεί από τα οστά.

Η παρουσία του ανθρώπου στο Νέο Κόσμο είναι από τα πλέον ενδιαφέροντα κεφάλαια της πορείας του. Για μένα, ίσως το γοητευτικότερο κεφάλαιο. Όλοι αυτοί οι πολιτισμοί, με τις ιδιαιτερότητές τους, που αναπτύχθηκαν ταχύτατα από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, ακολουθώντας την εμφάνιση της γεωργίας εκεί, απέναντι από τις κοιτίδες τους πολιτισμού στον Παλαιό Κόσμο. Τα ίδια γονίδια και η ίδια ευφυΐα, κάτω από ανάλογες προκλήσεις κι ευκαιρίες - να πως σηκώνονται πυραμίδες που τις χωρίζει ωκεανός. Ανυποψίαστοι οι μεν για την ύπαρξη των δε.

26/8/14

familiaris





Τα σκυλιά έχουν την ικανότητα να διαβάζουν τους ανθρώπους, να παρατηρούν, να συνδυάζουν δυσδιάκριτα στοιχεία και λεπτομέρειες από τη γλώσσα του σώματος και τον τόνο της φωνής τους, να κρίνουν και ν’ αποφασίζουν πως θα πράξουν. Ακόμα και ν’ αναβάλλουν συμπεριφορές για τις οποίες έχουν διαπιστώσει ότι κάποιος άνθρωπος κοντά τους δεν συμφωνεί, για κάποια στιγμή όταν ο συγκεκριμένος άνθρωπος δεν παρακολουθεί. Αυτή η ικανότητα είναι έμφυτη, ερμηνεύεται από τους ανθρώπους ως διαίσθηση κι έχει παρατηρηθεί και στους λύκους. Ταυτόχρονα μπορεί να καλλιεργηθεί και να βελτιωθεί: σε σκυλιά που ζουν σε καταφύγια αδέσποτων δεν είναι τόσο αναπτυγμένη. Είναι το κλειδί της αναπτυγμένης κοινωνικότητας των σκύλων και φανερώνει τη θέλησή τους να δεχτούν τους ανθρώπους ως συντρόφους.

Από τα πράγματα που λατρεύω σ’ αυτήν είναι το πως μερικές φορές όταν με νιώθει χαλαρωμένο στη βεράντα χωρίς διάθεση να κουνηθώ, μόνο ή με παρέα, ηρεμεί κι έρχεται και ξαπλώνει δίπλα μου αφήνοντας έναν αναστεναγμό, σαν ανθρώπινο, πριν ξεραθεί στον ύπνο. Και η φάτσα της σαν με δει στο αυτοκίνητο, το πως πετάγεται στο παράθυρο να δείξει μ’ ένταση τη χαρά της· όλη αυτή η ένταση αποτυπωμένη στο πρόσωπό της. Αν ανοίξω την πόρτα χώνει τη μούρη, τρίβεται πάνω μου και με γλείφει, γρυλίζοντας, και το γρύλισμα ακούγεται σαν κλάμα.

Τη φωτογραφία την τράβηξε ένας καλός φίλος. Καθόταν το σκυλί δίπλα μου στη σκιά, κάτω από ένα σχίνο. Εγώ χαλαρός στη δροσιά, ξαπλωμένος ανάσκελα, γλαρωμένος. Αν με βρει ο ύπνος ξαπλωμένο ανάσκελα, ροχαλίζω. Μόλις άκουσε το ροχαλητό μου πετάχτηκε και άρχισε να με γλείφει.

25/8/14

Every one?



I see Hermes, unsuspected, dying, well-beloved, saying to the people, “Do not weep for me,
This is not my true country, I have lived banished from my true country - I now go back there,
I return to the celestial sphere where every one goes in his turn.”

(Walt Whitman, “Salut au Monde”)

-----------------

Από το Facebook, μέσα από το κινητό μου, έμαθα για το θάνατο του Robin Williams. Αρχικά από έναν Αμερικανό. Λίγες ενημερώσεις «πιο πάνω» το δίκτυο αντηχούσε από τον ομαδικό επιτάφιο θρήνο.

Ναι, μου άρεσε ο Robin Williams. Αλλά δεν περίμενα τον «Κύκλο των Χαμένων Ποιητών», μια μέτρια ταινία της (μέτριας και δυστυχώς μακράς) αμερικανικής περιόδου του μεγάλου αυστραλού Peter Weir, για ν’ ακούσω Whitman. Πόσο μάλιστα το Facebook, για να ξαναδιαβάσω τους χιλιοειπωμένους στίχους. Μ’ ενόχλησε λοιπόν αυτό το μαζικό ξέσπασμα θλίψης (το οποίο θα μπορούσε να κάνει Βορειοκορεάτες να γελούν το βράδυ σπίτι τους, όταν δεν τους παρακολουθεί το θανατηφόρο βλέμμα του Μεγάλου Αδελφού). Δεν θέλω να μειώσω το οριστικό και τρομερό της πράξης του Williams ή του Philip Seymour Hoffman, το βάρος της κατάθλιψης που έτρωγε τα σωθικά και τη ζωή τους. Αλλά ήταν και οι δύο δημόσια πρόσωπα και σε μεγάλο ή μικρότερο βαθμό, τον κόσμο τον είχαν στα πόδια τους. Αμαρτία από το Θεό που έκλεισαν την πόρτα στο «Δόξα τω Θεώ» τους.

(Μη θέλοντας ν’ αφήσω έξω τον εαυτό μου από τη μαζική αντίδραση, ζυγίζω με το νου μου τη σημειολογία του θανάτου και των δύο - αν και είχα χρόνια να πετύχω τον Williams στο σούπερ-μάρκετ κι έχουν περάσει πολλοί μήνες από τότε που δείπνησα τελευταία φορά με τον Philip. Μου φαίνεται λοιπόν ότι ο Williams ήταν ανεπιστρεπτί καταθλιπτικός, ενώ κάπου ο Philip την έβρισκε μ’ αυτό που έκανε. Μια άποψη, την καταθέτω ανάμεσα στις τόσες άλλες).

Ο θάνατος μια διασημότητας έχει κάτι από την τέχνη του νεκροθάφτη David Fisher στο “6 feet under”. Φτιασιδωμένος, με λάμψη αιωνιότητας. Λάμψη όχι τόσο απατηλή, καθώς μια διασημότητα αφήνει πάντα πίσω της μνήμη. Δεν έχει τίποτα από την ανελέητη μυρωδιά σήψης, που καθημερινά συναντώ στο κέντρο της Αθήνας, όταν αναδύεται από ζωντανούς στους οποίους λήθη ροκάνισε τα ονόματά τους από τον ίδιο τους τον εγκέφαλο. Τίποτα από τον αυτο-πυροβολισμό του 60-χρονου ανώνυμου που τίναξε τα μυαλά του σε ρετιρέ, δύο δρόμους κάτω από τον δικό μου.

Η ομερτά έχει πολλά πρόσωπα, κι ένα από αυτά είναι αυτή η ομαδική έκφραση «βαθιάς θλίψης» μπροστά στο θάνατο ενός διάσημου του κινηματογράφου.

Ναι, λυπήθηκα για τον Williams. Αλλά μέχρι εκεί. Τη θηλιά στο λαιμό, τον κόμπο που βαραίνει στο σκοτάδι, το δένουν άλλοι θάνατοι, ανώνυμοι και κοντινοί, που τους νιώθεις στον αέρα. Σ’ αυτούς φοβόμαστε ν’ αναφερθούμε κι έχουμε τελικά παραιτηθεί, γιατί εκεί είναι η απόλυτη απελπισία και ο τρόμος. Ο πόνος τους δεν θα απαλυνθεί με απλή επάλειψη ευαισθησίας, την αλοιφή της οποίας τόσο εύκολα μπορούμε να βρούμε και να μοιραστούμε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης – μνημονιακοί και αντί, ταυτόχρονα.