16/5/08

Δύο προορισμοί: Αργολίδα

«... Η πρώτη ματιά και η πρώτη εικόνα μου από την Αργολίδα, μια γη που αμέσως με συναρπάζει. Τούτο το μέρος ίσως να ’ναι και το αρχαιότερο στην Ελλάδα.

Έτσι φαντάζει. Έχει μία αρχέγονη ποιότητα, μια ακινησία που γοητεύει αλλά και γιατρεύει. Η γη της Αργολίδας – που είναι η πιο φιλική γη που έχω δει μέχρι τώρα σ’ όλες μου τις περιπλανήσεις - είναι κοντά μου...

...Η Ελλάδα θα επιζήσει πάνω απ’ όλες τις ιδέες της «Προόδου», θα αφομοιώσει, θα καταστρέψει και θα αναδημιουργήσει κάθε τι που τώρα φαίνεται απαραίτητο για τη ζωή. Εδώ τα πράγματα έχουν τον πρωταρχικό τους σκοπό. Ξαναγυρίζουν στις ρίζες τους...»

Henry Miller, Πρώτες εντυπώσεις από την Ελλάδα,
μετάφραση Β. Βασικεχαγιόγλου,
Εκδόσεις Νεφέλη, 1985


----------

Ο Πέλοπας και η Ιπποδάμεια είχαν έξη γιους. Ένας από αυτούς ήταν ο Χρύσιππος, ο αγαπημένος του πατέρα του. Πολλοί υποστηρίζουν ότι ήταν νόθος γιος του Πέλοπα, ότι τον απέκτησε με μια Νύμφη. Ο Χρύσιππος ήταν όμορφος, τα αδέλφια του Ατρέας και Θυέστης τον ζήλευαν πολύ και τον σκότωσαν, ύστερα από προτροπή της μητέρας τους.

Άλλοι πάλι πιστεύουν ότι τον Χρύσιππο ερωτεύτηκε και απήγαγε ο Λάιος, ο βασιλιάς των Θηβών, όταν τον φιλοξένησε ο Πέλοπας.

Η Ιπποδάμεια, για ν' αποφύγει την οργή του άντρα της, κλείστηκε στην ακρόπολη της Μιδέας. Όταν πέθανε, τα κόκαλά της μεταφέρθηκαν στην Ολυμπία, σ’ ένα ιερό όπου μόνο γυναίκες μπορούσαν να μπουν, μια φορά το χρόνο.

Επισκέφτηκα τη Μιδέα για πρώτη φορά εδώ και έξη χρόνια με τη Φ., και συνεχίζω να επιστρέφω. Κυκλώπεια τείχη και πύλες, σε σιωπή που τους ταιριάζει. Η προϊστορική ακρόπολη, χτισμένη στην κορφή απότομου λόφου, προσφέρει ομορφότερη θέα από αυτήν των Μυκηνών. Από κάτω και προς τα δυτικά ο κάμπος της Αργολίδας, πιο πέρα αριστερά το Παλαμήδι και το Ναύπλιο, ο μυχός του Αργολικού κόλπου και αντίκρυ τα βουνά της Πελοποννήσου. Κοντά στη Μιδέα και το αρχαίο νεκροταφείο των Δεντρών.

Αν θα πάτε, το πιθανότερο να είστε μόνοι κι αν συναντήσετε κάποιον, το πιθανότερο να μην είναι Έλληνας. Η καλύτερη εποχή για επίσκεψη είναι όταν ανθίζουν οι πορτοκαλιές - δηλαδή τώρα, την Άνοιξη. Αν είστε τυχεροί, θα έχει αεράκι από τα δυτικά, από τον κάμπο.

Για να βρείτε τη Μιδέα, πηγαίνοντας Ναύπλιο από Άργος στρίψετε αριστερά στην Τίρυνθα. Στην Αγία Τριάδα να ρωτήσετε και θα σας κατευθύνουν.

----------

Για την Ασίνη λίγες είναι οι αναφορές.

Σύμφωνα με τον Ησίοδο, ο (πάντα ριγμένος) Αίας από τη Σαλαμίνα σκόπευε ν’ αρπάξει τα κοπάδια της παραθαλάσσιας Ασίνης (Ερμιόνην Ασίνην τε παρέξ άλα ναιεταώσας / Αποσπάσματα) μαζί με τα κοπάδια άλλων πόλεων της Αττικής, της Κορινθίας και της Αργολίδας. Όλα για το χατίρι της αργείας Ελένης.

Ο Όμηρος αναφέρει την Ασίνη (Ερμιόνην Ασίνην τε βαθύν κατά κόλπον εχούσας / Ιλιάδα Β) στον κατάλογο των πλοίων των ελληνικών πόλεων, μνημονεύοντας το βαθύ της λιμάνι, μαζί με αυτό της Ερμιόνης.

Στην Ασίνη πρωτοβρέθηκα τριήμερο, Χριστούγεννα του 1984. Με είχε ρωτήσει που επιθυμούσα να πηγαίναμε εκδρομή και εγώ του απάντησα για ένα ποίημα που είχα διαβάσει και μου άρεσε. Φωτοτύπησα την αγγλική μετάφραση από τη βιβλιοθήκη της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης, πήρα και το πρωτότυπο και φύγαμε. Βάλθηκα να του μάθω γρήγορα ελληνικά, επί τόπου, χειμωνιάτικα. Πρέπει να τον είχα πιέσει.

Καλύτερη εποχή για να πάτε, πάλι τώρα που ανθίζουν οι πορτοκαλιές. Τα περιβόλια ξεκινούν αμέσως κάτω από την ακρόπολη κι απλώνονται πίσω από τη μακριά παραλία, στ’ αριστερά του βράχου όπου βρίσκεται χτισμένη η αρχαία Ασίνη, το «Καστράκι». Σίγουρα όχι το καλοκαίρι, γιατί καθώς βρίσκεται στο δρόμο προς Τολό και πολύ κοντά σ’ αυτό, μαζεύεται κόσμος (εκτός αν αυτό δεν σας ενοχλεί). Και το χειμώνα πάλι όμορφα είναι. Θα είσαστε τυχεροί αν πετύχετε καταιγίδα και τη δείτε να περνά από πέρα, προς την είσοδο του Αργολικού.

Η είσοδος και στους δύο χώρους είναι δωρεάν (ή τουλάχιστον ήταν μέχρι πριν δύο χρόνια).

----------

Μικρός, πρέπει να ήμουν 10 χρόνων, με είχαν πάρει οι δικοί στην Ολυμπία. Από εκείνη την εκδρομή, θυμάμαι μια από τις εντονότερες στιγμές που έχω ζήσει. Τη μητέρα μου να μου διαβάζει από τον ταξιδιωτικό οδηγό για την Κενταυρομαχία, για το μύθο της αρπαγής των γυναικών των Λαπιθών από τους Κενταύρους, κι εγώ ν’ ακούω άφωνος, κοιτώντας μπροστά μου τα τεράστια γλυπτά του αετώματος του Ναού του Δία. Μεγάλος πια, θυμάμαι πάλι αμυδρά ένα άρθρο στη Village Voice για τον Joseph Campbell, πρέπει να ήταν το 1987 με την ευκαιρία του θανάτου του. Τον είχαν ρωτήσει, τι γίνεται αν κάποιος ζει ζωή δίχως μύθο. Και αυτός είχε δείξει έναν άστεγο αλήτη, που τριγυρνούσε άσκοπα στους δρόμους της Νέας Υόρκης.

Άνθρωπος που ξεγύμνωσε τα μέσα και τα έξω του από το μύθο, τριγυρνά νευρωτικά σε κόσμο όπου δεν κατοικούν οι Κένταυροι, όπου του εγκλήματος δεν ακολουθεί η κάθαρση, δεν επιθυμεί τίποτα ν’ "αρπάξει", καμία πόλη να "κυριέψει". Σε πρακτικούς όρους δεν μπορεί να αγαπήσει τον κόσμο.

Όπως έγραψε και ο Σεφέρης, ο βασιλιάς ένα κενό, ο ποιητής ένα κενό.

Και για να μην παρεξηγηθώ, γράφοντας για μύθο δεν εννοώ τη συλλογική ξιπασιά, αλλά μια κρυφή σχέση με τον εαυτό σου και τα γύρω σου, που σου επιτρέπει ν’ «ανήκεις».



----------

Εχθές το βράδυ ξανάρχισε στο βορά να βρέχει, ακυρώσαμε τη κινηματογραφική μας έξοδο και μείναμε σπίτι. Κι εγώ ξαναταξίδεψα σε προορισμούς της μνήμης. Αν κάποτε λοιπόν τα σχέδια σας, Σαββατοκύριακο, σας πάνε ανοιξιάτικα ως τη Μιδέα ή την Ασίνη, στείλτε μου φωτογραφία να τη μοιραστούμε και να τη χαρούμε μαζί.

Αυτά καθώς ο Tifoeus με παρακάλεσε να ξαναγυρίσω πίσω στο Μάιο.

Καλό σας Σαββατοκύριακο!

----------


Ο Βασιλιάς της Ασίνης – του Γιώργου Σεφέρη

Ασίνην τε... ΙΛΙΑΔΑ

Κοιτάξαμε όλο το πρωί γύρω-γύρω το κάστρο
αρχίζοντας από το μέρος του ίσκιου εκεί που η θάλασσα
πράσινη και χωρίς αναλαμπή, το στήθος σκοτωμένου
παγονιού
Μας δέχτηκε όπως ο καιρός χωρίς κανένα χάσμα.
Οι φλέβες του βράχου κατέβαιναν από ψηλά
στριμμένα κλήματα γυμνά πολύκλωνα ζωντανεύοντας
στ’ άγγιγμα του νερού, καθώς το μάτι ακολουθώντας τις
πάλευε να ξεφύγει το κουραστικό λίκνισμα
χάνοντας δύναμη ολοένα.

Από το μέρος του ήλιου ένας μακρύς γιαλός ολάνοιχτος
και το φως τρίβοντας διαμαντικά στα μεγάλα τείχη.
Κανένα πλάσμα ζωντανό τ' αγριοπερίστερα φευγάτα
κι ο βασιλιάς της Ασίνης που τον γυρεύουμε δυο χρόνια
τώρα
άγνωστος λησμονημένος απ' όλους κι από τον Όμηρο
μόνο μια λέξη στην Ιλιάδα κι εκείνη αβέβαιη
ριγμένη εδώ σαν την εντάφια χρυσή προσωπίδα.
Την άγγιξες, θυμάσαι τον ήχο της; κούφιο μέσα στο φως
σαν το στεγνό πιθάρι στο σκαμμένο χώμα -
κι ο ίδιος ήχος μες στη θάλασσα με τα κουπιά μας.
Ο βασιλιάς της Ασίνης ένα κενό κάτω απ' την προσωπίδα
παντού μαζί μας παντού μαζί μας, κάτω από ένα όνομα:
"Ασίνην τε... Ασίνην τε..."
και τα παιδιά του αγάλματα
κι οι πόθοι του φτερουγίσματα πουλιών κι ο αγέρας
στα διαστήματα των στοχασμών του και τα καράβια του
αραγμένα σ' άφαντο λιμάνι-
κάτω απ' την προσωπίδα ένα κενό.

Πίσω από τα μεγάλα μάτια τα καμπύλα χείλια τους βο-
στρύχους
ανάγλυφα στο μαλαματένιο σκέπασμα της ύπαρξής μας
ένα σημείο σκοτεινό που ταξιδεύει σαν το ψάρι
μέσα στην αυγινή γαλήνη του πελάγου και το βλέπεις:
ένα κενό παντού μαζί μας.
Και το πουλί που πέταξε τον άλλο χειμώνα
με σπασμένη φτερούγα
σκήνωμα ζωής,
κι η νέα γυναίκα που έφυγε να παίξει
με τα σκυλόδοντα του καλοκαιριού
κι η ψυχή που γύρεψε τσιρίζοντας τον κάτω κόσμο
κι ο τόπος σαν το μεγάλο πλατανόφυλλο που παρασέρνει
ο χείμαρρος του ήλιου
με τ' αρχαία μνημεία και τη σύγχρονη θλίψη.

Κι ο ποιητής αργοπορεί κοιτάζοντας τις πέτρες κι ανα-
ρωτιέται
υπάρχουν άραγε
ανάμεσα στις χαλασμένες τούτες γραμμές τις ακμές τις
αιχμές τα κοίλα και τις καμπύλες
υπάρχουν άραγε
εδώ που συναντιέται το πέρασμα της βροχής του αγέρα
και της φθοράς
υπάρχουν, η κίνηση του προσώπου το σχήμα της στοργής
εκείνων που λιγόστεψαν τόσο παράξενα μες στη ζωή μας
αυτών που απόμειναν σκιές κυμάτων και στοχασμοί με
την απεραντοσύνη του πελάγου
ή μήπως όχι δεν απομένει τίποτε παρά μόνο το βάρος
η νοσταλγία του βάρους μιας ύπαρξης ζωντανής
εκεί που μένουμε τώρα ανυπόστατοι λυγίζοντας
σαν τα κλωνάρια της φριχτής ιτιάς σωριασμένα μέσα στη
διάρκεια της απελπισίας
ενώ το ρέμα κίτρινο κατεβάζει αργά βούρλα ξεριζωμένα
μες στο βούρκο
εικόνα μορφής που μαρμάρωσε με την απόφαση μιας πί-
κρας παντοτινής.
Ο ποιητής ένα κενό.

Ασπιδοφόρος ο ήλιος ανέβαινε πολεμώντας
κι από το βάθος της σπηλιάς μια νυχτερίδα τρομαγμένη
χτύπησε πάνω στο φως σαν τη σαϊτα πάνω στο σκουτάρι:
"Ασίνην τε Ασίνην τε...". Να 'ταν αυτή ο βασιλιάς της
Ασίνης
που τον γυρεύουμε τόσο προσεχτικά σε τούτη την ακρό-
πολη
γγίζοντας κάποτε με τα δάχτυλά μας την υφή του πάνω
στις πέτρες.

Ασίνη, καλοκαίρι '38 - Αθήνα, Γεν. '40

3 σχόλια:

Κ.σ-Μ. είπε...

Το ποίημα αυτό είχε απαγγείλει ο Σεφέρης όταν τον Δεκέμβριο του '63 παρέλαβε το Νόμπελ από τον βασιλιά της Σουηδίας που, όντας διάδοχος, είχε επιχορηγήσει τις ανασκαφές στην ακρόπολη της Ασίνης.

Το ποίημα, βέβαια, δεν το είχε εμπνευσθεί από αυτόν αλλά από τον αρχαιολόγο που είχε κάνει τις ανασκαφές.

Και μιας και παραθέτεις το κείμενο του Χένρυ Μίλλερ, να συμπληρώσω ότι ο αμερικανός συγγραφέας ήταν από τους θαυμαστές και υποστηρικτές του Σεφέρη, όταν την ίδια εποχή της αναγγελίας του Νόμπελ, κάποιοι αμφισβητούσαν την απόφαση της Σουηδικής Ακαδημίας.

Η αμφισβήτηση, σαφώς, δεν είχε στόχο τον ίδιο το Σεφέρη και την ποίησή του (την ίδια χρονιά ήταν υποψήφιος και ο Νερούντα), αλλά την Ελλάδα που "έπαιρνε" το πρώτο της Νόμπελ.

SK είπε...

Eξαιρετικό κείμενο. Και επειδή ζω εκτός Ελλάδας, μου ζωντανεύει αναμνήσεις από παιδικές εκδρομές με τους γονείς μου σε μερικές από τις τοποθεσίες που αναφέρεις, και επιθυμίες για μελλοντικές εξερευνήσεις...

Thomas Xomeritis είπε...

Κ.σ-μ. Δεν ήταν τυχαίος ο συσχετισμός του κειμένου το Miller για την Αργολίδα με το ποίημα του Σεφέρη. Πολλά ευχαριστώ για τις πληροφορίες για τη βράβευση του Σεφέρη με το Nobel. Ένα ενδιαφέρον βιβλίο για το Σεφέρη, τον Miller, τον Κατσίμπαλη, τον Durrell, όλη τη γενιά αυτή και την ποίηση της Ελλάδας, είναι το «Inventing Paradise, the Greek Journey 1937-47», του Edmund Keeley. Δεν ξέρω αν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά.

Και στη Μιδέα, όπως και στην Ασίνη, κάνουν ανασκαφές οι Σουηδοί με το Σουηδικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο. Το «κεφάλι» στη φωτογραφία είναι το ειδώλιο με το όνομα «Άρχων της Ασίνης», στο Μουσείο Ναυπλίου.

Νάσαι καλά sk ώστε να ξαναγυρνάς πάντα. Βλέπω είσαι κι εσύ από τους τυχερούς, με όμορφες αναμνήσεις από παιδικές εκδρομές, με τους γονείς σου.